Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2007

Πρόσφυγες και λύση



Συνέντευξη

ΟΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
της Sabina Lichtensteiger

1. Γιατί, πιστεύετε, είναι για τους ανθρώπους τόσο σημαντικό να βρουν τις ρίζες τους στον τόπο που γεννήθηκαν και στο πατρικό τους σπίτι;

2. Συνεπώς, ποια σημασία είχε για τους ανθρώπους της Κύπρου η απώλεια των σπιτιών τους το 1974;

3. Ποιοι τρόποι υπάρχουν να επανορθωθεί αυτό το κακό που έγινε;

3Α. Και όσο αφορά τη Δικαιοσύνη;

4. Ποιες διαδικασίες χρειάζονται, ώστε να γίνει η συμφιλίωση πραγματικότητα;

5. Τι πρέπει να γίνει για να δημιουργηθεί εμπιστοσύνη μεταξύ των Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων;

6. Ποιες διαδικασίες θα οδηγούσαν τους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους σε ειρήνη, χωρίς να υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθούν προβλήματα στο μέλλον;

6Α. Και όσο αφορά το προσωπικό συναισθηματικό επίπεδο;

7. Στην Κύπρο ζουν και κάποιες μειονότητες (Μαρωνίτες, Αρμένιοι, Πόντιοι, έποικοι και Ασιάτες). Μήπως θα μπορούσαν να συνεισφέρουν και αυτοί στη διαδικασία της ειρήνης;

8. Ποιο ρόλο βλέπετε να διαδραματίζει η Εκκλησία σε αυτή τη διαδικασία ειρήνης;

9. Μήπως γνωρίζετε εκπροσώπους της ισλαμικής θρησκείας (και εννοώ κληρικούς, αν μπορώ να χρησιμοποιήσω αυτή τη λέξη) που συμμερίζονται τις απόψεις σας και είναι ενεργοί στα θέματα της συμφιλίωσης και της ειρήνης;


10. Για σας προσωπικά τι είναι το πιο σημαντικό, και υπάρχει κάτι που ίσως θα θέλατε να κάμετε ακόμα για αυτή τη διαδικασία;


ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Ο άνθρωπος δεν είναι μια μονάδα ξεκομμένη, ένα νησί καταμεσίς στο πέλαγο. Ο άνθρωπος, κυρίως είναι σχέση, είναι κοινωνία.
Συνεπώς, δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο ως συνέχεια, ως παράδοση. Στα ελληνικά η έννοια του ρήματος παραδίδω προϋποθέτει τουλάχιστον δυο πρόσωπα, αλλά και ένα περιβάλλον, μια ατμόσφαιρα όπου μπορεί να πραγματοποιηθεί αποτελεσματικά αυτή η κληρονόμηση. Και ιδανικό περιβάλλον είναι ο τόπος. Έξω, ας πούμε, από το Ριζοκάρπασο δεν επιτυγχάνεται η ακέραιη κληροδότηση του πολιτισμικού αγαθού που παράχθηκε για αιώνες σ’ αυτό τον τόπο, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι που απομακρύνονται να αισθάνονται τραυματισμένοι και λειψοί. Το πατρικό μας σπίτι ενδεχομένως είναι μια οικονομική αξία· είναι, πολύ περισσότερο, όμως, μια ανεκτίμητη πολιτισμική αξία γιατί είναι το περιβάλλον όπου συντελείται η παράδοση των πιο ιερών θησαυρών.

2. Έχασαν την πολιτισμική συνέχεια του τόπου. Παραμένουν ανεπανόρθωτα τραυματισμένοι και ανεπαρκείς. Αισθάνονται αλλοτριωμένοι, αποξενωμένοι από τα κανάλια μετάδοσης των πιο ουσιαστικών συστατικών της ζωής τους. Πιο συγκεκριμένα, των θεμελίων του ήθους τους, δηλαδή των αρχών διαμόρφωσης της διαρκούς συμπεριφοράς τους, και των αφετηριών των εθίμων τους, δηλαδή των αφορμών έκφρασης των ευκαιριακών εκδηλώσεων του συναισθηματικού κόσμου τους.

3. Μόνο ένας. Η αυτόβουλη-ελεύθερη επιστροφή. Επιστροφή δε σημαίνει υποχρεωτικά εγκατάσταση. Πολλοί άνθρωποι φεύγουν με δική τους απόφαση από το πατρικό τους σπίτι και δημιουργούν το νοικοκυριό τους αλλού. Εκείνο που έχει σημασία είναι η διατήρηση της δυνατότητας να επιστρέψει κανείς εκεί όπου ανήκει.

3Α. Εφόσον κατοχυρωθεί το δικαίωμα της ελεύθερης επιστροφής για όλους, είναι δυνατό να υπάρξουν χίλιες δυο διευθετήσεις, ώστε να μη δημιουργηθούν νέες αδικίες και καινούριοι ξεριζωμοί. Η Δικαιοσύνη θα κριθεί στο μέτρο της ικανότητας της πολιτικής να ρυθμίσει έτσι τα πράγματα, ώστε η δικαίωση των παλαιών θυμάτων να μην προκαλέσει νέες, ανεπιθύμητες παρενέργειες. Πάνω από 230.000 πολίτες της Κύπρου, χριστιανοί και μουσουλμάνοι, υποχρεώθηκαν με τα γεγονότα του 1964 και του 1974 να μετακινηθούν από τις εστίες τους, και έκτοτε παραμένουν διά της βίας μακριά τους. Η Δικαιοσύνη, λοιπόν, έχει μόνο μια όψη. Κανένας από αυτούς να μην αναγκαστεί να αποξενωθεί διαπαντός από τον τόπο του.

4. Πρώτα πρώτα, ελεύθερη και ανεμπόδιστη επικοινωνία. Κατάργηση κάθε είδους φραγμού που κρατά τους ανθρώπους απομακρυσμένους. Ύστερα, κοινές δραστηριότητες οικονομικού και πολιτιστικού περιεχομένου με στόχο την εξοικείωση, την αλληλοκατανόηση και την ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης. Προαπαιτούμενο, εντούτοις, είναι η βαθύτερη καλλιέργεια πνεύματος συγχώρεσης για τα ολέθρια σφάλματα του παρελθόντος, για τις καταστροφικές επιλογές, κυρίως των ηγεσιών, και των δυο κοινοτήτων στη διάρκεια του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα, στις οποίες οδηγήθηκαν και από τρίτους (αποικιοκράτες και ιμπεριαλιστές) που απέβλεπαν στα δικά τους συμφέροντα.

5. Στο επίπεδο των ηγεσιών, αλλαγή πλεύσης, αλλαγή πολιτικών στόχων και σχεδιασμών. Στο επίπεδο του λαού, πρωταρχικά πίεση προς τις ηγεσίες, και παράλληλα αξιοποίηση κάθε ευκαιρίας για επικοινωνία και κοινές δραστηριότητες. Στο τελευταίο μπορούν να διαδραματίσουν σπουδαίο ρόλο και διεθνείς μη κυβερνητικοί οργανισμοί προαγωγής της ειρήνης με πρωτοβουλίες και χρηματοδοτήσεις.

6. Μια πρόταση λύσης του πολιτικού προβλήματος (καλά μελετημένη και ακριβοδίκαια ζυγισμένη, ώστε να προωθεί το μακροπρόθεσμο συμφέρον ολόκληρου του κυπριακού λαού και όχι μόνο τα στρατηγικά συμφέροντα των ξένων) που θα εγκαθιστούσε ένα βιώσιμο σύστημα διακυβέρνησης στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια τέτοια πρόταση θα γίνει αποδεκτή από όλους αν εγγυάται την ασφάλεια, δηλαδή το αγαθό που στερήθηκαν όλοι οι κύπριοι πολίτες τις τελευταίες δεκαετίες, και τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάθε προσώπου που νόμιμα θα διαμένει στην Κύπρο.

6Α. Είπαμε· καλλιέργεια πνεύματος συγχώρεσης. Πρέπει να χωρέσουμε σ’ αυτό το νησί όλοι όσοι το έχουμε δικό μας, και μάλιστα μαζί. Τα εγκλήματα που διεπράχθησαν στο παρελθόν άνοιξαν χάσματα ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά τίποτε δεν είναι πιο δυνατό από τη θέληση για συγ-χώρεση. Δε χρειάζεται να ξεχάσουμε, πράγμα, άλλωστε, αδύνατο. Χρειάζεται να υπερβούμε τις πικρίες και τις ενοχές, και στη θέση τους να στήσουμε γέφυρες· να ξεπεράσουμε τις μνήμες που μας πονάνε και να κοιτάξουμε το μέλλον με θετικές προσδοκίες. Είναι ζήτημα απόφασης. Η πολιτισμική συγγένεια όλων των νόμιμων κατοίκων της Κύπρου που σφυρηλατήθηκε τον παλιό καιρό μπορεί να ξαναβγεί στην επιφάνεια.

7. Βέβαια, αλλά ο ρόλος τους είναι ανάλογος του ποσοστού τους στο σύνολο του νόμιμου πληθυσμού. Άλλωστε, οι αναγνωρισμένες μειονότητες (Αρμένιοι, Μαρωνίτες και Λατίνοι) έχουν από το 1960 ταυτίσει την πολιτική τους ταυτότητα με τους Ελληνοκύπριους. Αναφορικά με τους «έποικους» πρέπει να λεχθεί ότι αποτελούν σοβαρό μέρος του προβλήματος, και, συνεπώς, δεν είναι ούτε εύκολο ούτε εφικτό να αποτελέσουν θετικό παράγοντα στη διαδικασία της ειρήνης.

8. Δυστυχώς, η διοίκηση της κυπριακής Εκκλησίας και στο παρελθόν και σήμερα δε διεδραμάτισε τον αναμενόμενο θετικό ρόλο. Πολλές φορές ηγέτες της εξάπτουν το φανατισμό. Όμως, τα τελευταία χρόνια, φωτισμένοι κληρικοί πήραν πρωτοβουλίες που ανατρέπουν την ως πρόσφατα κατάσταση. Ήδη, για παράδειγμα, και οι μουσουμάνοι του κατεχόμενου βορρά αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του Μητροπολίτη Μόρφου έναν ειλικρινή φίλο. Αν, λοιπόν, η Εκκλησία κατορθώσει να αρθρώσει λόγο καταλλαγής και φιλαλληλίας, που άλλωστε είναι ο ζωτικός της λόγος, θα πρωταγωνιστήσει στην υπέρβαση της καχυποψίας λόγω διαφορετικότητας, και στη δημιουργία συνθηκών πραγματικής και αδιασάλευτης ειρήνης για όλους.

9. Οι κληρικοί του Ισλάμ στην Κύπρο σήμερα είναι στη μέγιστη πλειοψηφία τους ξένοι. Οι μουσουλμάνοι της Κύπρου δεν υπήρξαν ποτέ φανατικοί ή ιδιαίτερα προσηλωμένοι στις θρησκευτικές επιταγές του Ισλάμ. Πάρα πολύ λίγοι γίνονται κληρικοί, με αποτέλεσμα οι θρησκευτικές ανάγκες να απαιτούν εισαγωγή Τούρκων ιερωμένων οι οποίοι, ως επί το πλείστον, παραμένουν αποξενωμένοι από τον κόσμο που τους περιβάλλει. Ο ρόλος τους είναι ουσιαστικά υποβαθμισμένος. Προσπάθειές μας τα τελευταία χρόνια να βρούμε συνομιλητές ανάμεσά τους δεν απέδωσαν. Αντίθετα, μας υποδείχθηκε ευγενικά ότι ουδένα εκπροσωπούν. Τώρα, αν βγούμε από το στενό κυπριακό χώρο, υπάρχουν πράγματι φωτισμένοι εκπρόσωποι του Ισλάμ που θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να συμβάλουν στην αλληλοκατανόηση και την αμοιβαία αποδοχή. Πριν λίγο καιρό, για παράδειγμα, βρέθηκε στην Κύπρο ο μουφτής της Ρόδου, και δεν πέρασε απαρατήρητη η παρουσία του.

10. Αισθάνομαι ότι ως άνθρωπος, ως εκπαιδευτικός και ως κληρικός οφείλω να εκμεταλλεύομαι, αλλά και να δημιουργώ ευκαιρίες, ώστε χριστιανοί και μουσουλμάνοι του νησιού μας να εξασφαλίσουν ένα μέλλον ειρήνης και ολόπλευρης ανάπτυξης. Το πιο σημαντικό είναι να διαμορφώσουμε, ιδιαίτερα στους νέους, ένα πλέγμα αξιών που θα εδράζεται στις πανανθρώπινες εκδηλώσεις της Αγάπης.

Τετάρτη 31 Οκτωβρίου 2007

Ενιαία κοινωνική πολιτική

Η πρόθεση και η προσπάθεια κάθε εργοδότη να πετύχει το μικρότερο δυνατό κόστος στη διεκπεραίωση της δραστηριότητάς του είναι δεδομένη και θεμιτή στα πλαίσια της ελεύθερης οικονομίας. Το ίδιο και η διεκδίκηση από τον εργαζόμενο μεγαλύτερου μεριδίου από το προϊόν της εργασίας του. Κοινή συνισταμένη για ικανοποίηση αμφοτέρων είναι η αύξηση της παραγωγικότητας με την καλύτερη οργάνωση της παραγωγής και τη χρήση προηγμένης τεχνολογίας, ώστε εργοδότης και εργαζόμενος να καρπούνται και το επιπλέον προϊόν του μηχανικού εξοπλισμού.
Στο μέτρο που η κοινή συνισταμένη δε λειτουργεί ή δεν αξιοποιείται οδηγούμαστε στις συνηθισμένες κοινωνικές αναταραχές που εκδηλώνονται ως απεργίες και που έχουν πάντα ολέθριες συνέπειες, προσωρινές ή και μονιμότερες και για τους δυο συγκρουομένους, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο. Διερωτάται ο ευαίσθητος πολίτης γιατί το Υπουργείο Εργασίας, αντί ως διαιτητής των εργατικών διαφορών να περιορίζεται σε προτάσεις συμβιβασμού, δε μελετά πρακτικές ιδέες και δεν προτείνει ευφάνταστους τρόπους αύξησης της παραγωγικότητας στον κάθε συγκεκριμένο τομέα για ικανοποίηση και των δυο πλευρών. Όμως, ας μη καταπιαστούμε με ...οδηγίες· ας εμβαθύνουμε στο πρόβλημα.
Υπάρχουν εργαζόμενοι που κατόρθωσαν στο πρόσφατο παρελθόν, να εξασφαλίσουν ικανοποιητική, πολλές φορές και υπέρμετρη μερίδα από το προϊόν της εργασίας τους, και άλλοι που απολαμβάνουν συγκριτικά μικρή μερίδα ή και ελάχιστη. Το ανάλογο ισχύει και για τις συνθήκες εργασίας. Άλλοι πέτυχαν ιδανικές (άνετο περιβάλλον, ξεκούραστο ωράριο, άδειες, διευκολύνσεις, ασφαλίσεις), άλλοι μετά βίας ανεκτές. Μερικοί από τους παράγοντες που συμβάλλουν στη δημιουργία αυτής της ανισότητας είναι έξω από τον έλεγχο των εργαζομένων και ίσως και των εργοδοτών (π.χ. συγκυρίες της παγκόσμιας οικονομίας, δυσαναλογία προσφοράς και ζήτησης), συχνά, όμως, η εξασφάλιση της θετικής ανισότητας ενός μεγάλου μέρους των εργαζομένων είναι αποτέλεσμα των διεκδικητικών αγώνων τους και της, ποικίλης προέλευσης, θετικής αντίκρισης των εργατικών απαιτήσεων από τους εργοδότες. Είναι επόμενο το δημοκρατικό κράτος ως εργοδότης να είναι συνήθως ενδοτικό στις διεκδικήσεις των εργαζομένων στις υπηρεσίες του, γιατί η εκάστοτε κυβέρνηση βλέπει τους εργαζομένους και ως ψηφοφόρους της που δε θέλει να τους δυσαρεστεί, όπως δε θέλει να δυσαρεστεί και τους λοιπούς πολίτες που ταλαιπωρούνται από τις απεργίες. Αντίστοιχα, μεγάλες ανώνυμες εταιρείες με τεράστια κέρδη (π.χ. Τράπεζες) προτιμούν να στερηθούν ένα μικρό μέρος των κερδών τους για ικανοποίηση των εργαζομένων, παρά να διακινδυνεύσουν παγιωμένα συμφέροντα. Το ίδιο και με τους οργανισμούς κοινής ωφέλειας· ας πάρουν κάτι περισσότερο οι εργαζόμενοι, αυτός που πληρώνει, έτσι κι αλλιώς, δεν εκπροσωπείται στο Συμβούλιο που παραχωρεί.
Αυτή η πρακτική ανισότητα μεταξύ των εργαζομένων εξελίσσεται, ή, τουλάχιστον, φαίνεται στα μάτια των λιγότερο τυχερών να εξελίσσεται σε εκμετάλλευση προνομίων. Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι αισθάνονται να χωρίζονται σε δυο συγκρουομένων συμφερόντων τάξεις, των προνομιούχων και των ...αποκλήρων. Ένας συνεπής αριστερός θα ισχυριζόταν, όχι χωρίς ισχυρή δόση ακρίβειας, ότι αυτός ο διαχωρισμός δεν υπήρξε αυτόματος, εκ των πραγμάτων, αλλά σκόπιμος από την πλευρά του καπιταλιστικού συστήματος, με στόχο την αποδυνάμωση του εργατικού κινήματος. Οπωσδήποτε, πιστεύω, δε βοηθά στην εν τη ενότητι ισχύν της πλευράς της εργασίας στη διαπάλη με το κεφάλαιο για τη διεκδίκηση της κοινωνικής ισότητας και επίτευξη της κοινωνικής δημοκρατίας.
Και είναι, προφανώς, συμφέρον των εργαζομένων, το άνοιγμα της μεταξύ τους διαφοράς να σμικρύνεται, όχι να μεγαλώνει, και να αδρανοποιείται προς όφελος του κοινού αγώνα για βελτίωση της θέσης τους. Κάθε απαίτηση διεύρυνσης των προνομίων ορισμένων εργαζομένων ερμηνεύεται, και είναι ενέργεια σε βάρος της συνολικής προόδου των εργατικών διεκδικήσεων. Παράλληλα οι τέτοιες απαιτήσεις είναι δυνατό να τύχουν εκμετάλλευσης από την εργοδοτική πλευρά η οποία βρίσκει ανέλπιστους συμμάχους ανάμεσα στους δυσαρεστημένους μη προνομιούχους για να θεμελιώνει τη σκλήρυνση της στάσης της. Φαύλος κύκλος. Τι γίνεται, λοιπόν;
Η λύση, φυσικά, δεν είναι στην αποστέρηση εργαζομένων που πέτυχαν καλούς όρους εργασίας από τα δικαιώματά τους. Η λύση είναι στο σχεδιασμό μιας συνολικής κοινωνικής πολιτικής που θα εκσυγχρονίζει το πλέγμα των σχέσεων εργασίας - εργοδοσίας. Θα το απαλλάσσει από το μακάβριο εναγκαλισμό της "πάλης των τάξεων", αλλά και από την βάναυση περίσφιξη της "εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο". Μιας σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής που με αιχμή του δόρατος την αύξηση της παραγωγικότητας θα δημιουργεί περιθώρια αδιάκοπης αναδιανομής του προϊόντος της εργασίας προς όφελος όλων των κοινωνικών εταίρων.
Η συνεχής βελτίωση της θέσης των εργαζομένων δεν μπορεί, βέβαια, να επιτευχθεί σε βάρος της εθνικής οικονομίας, ούτε καν σε βάρος των οικονομικών ή πολιτικών κερδών των εργοδοτών, αλλά μόνο παράλληλα και ισόρροπα. Και για να μπορέσει η πλευρά των εργαζομένων να επιδιώξει και να επιτύχει το σχεδιασμό και την εφαρμογή μιας δίκαιης για όλους κοινωνικής πολιτικής, οφείλει να κατέλθει ενωμένη στον αγώνα, θέτοντας καταμέρος τον παραλογισμό των προνομίων.

Τρίτη 30 Οκτωβρίου 2007

Η σημαία και τα παρεπόμενα



Κράτος υπάρχει όταν ένα κοινωνικό σύνολο οργανώνεται σε λαό, και ελέγχει αποτελεσματικά, σύμφωνα με την εκάστοτε βούλησή του, δηλαδή ασκεί εξουσία πάνω σε συγκεκριμένο έδαφος.
Το κοινωνικό σύνολο δεν είναι απαραίτητο να απαρτίζεται από άτομα της ίδιας εθνότητας, φυλής ή θρησκείας είναι, όμως αναγκαίο για την επιβίωση του κράτους τα άτομα που αποτελούν το λαό να έχουν κοινές επιδιώξεις. Κοινό ιστορικό παρελθόν δεν είναι υποχρεωτική προϋπόθεση για τον καταρτισμό λαού· κοινό όραμα για το μέλλον είναι. Το κοινό όραμα συσπειρώνει τα άτομα και τους προσφέρει την προοπτική χάριν της οποίας προθυμούνται να παραβλέψουν υπάρχουσες ανομοιότητες ή και παλιές εχθρότητες και να προχωρήσουν με εμπιστοσύνη στο μέλλον. Αυτή την απόφαση εκφράζουν, αυτό το όραμα αισθητοποιούν τα σύμβολα του κράτους, το έμβλημα, ο ύμνος και η σημαία.
Η Κύπρος έγινε κράτος εξανάγκης για να αποφευχθεί η διχοτόμηση και διπλή ένωση, συμβιβάστηκαν τα ξεχωριστά όνειρα των εθνικά-θρησκευτικά ομαδοποιημένων κατοίκων της σε μια λύση που γεννούσε ένα κράτος χωρίς την ύπαρξη ή χωρίς να ληφθεί πρόνοια για τη δημιουργία κοινού οράματος. Φυσικά, και τα σύμβολα αυτού του κράτους ήσαν εξαρχής κενά περιεχομένου, αφού δεν εξέφραζαν υπαρκτά οράματα. Αντίθετα, η διατήρηση στη ζωή των ξεχωριστών ονείρων των πολιτών της Κυπριακής Δημοκρατίας, ονείρων που απέβλεπαν ουσιαστικά στη διάλυσή της, αποστασιοποιούσε συναισθηματικά τους Κυπρίους από τα σύμβολα· ακόμη περισσότερο, τους φόρτιζε με αρνητικά προς τα σύμβολα αισθήματα, μια που αυτά αισθητοποιούσαν την αποτυχία πραγμάτωσης των ονείρων τους. Έτσι, ήταν επόμενο στην καρδιά, αλλά και στις εκδηλώσεις του κυπριακού λαού να κυριαρχούν, αντί των συμβόλων του κράτους του, τα σύμβολα των εθνικών ονείρων των πολιτών, τα σύμβολα των κρατών με τους λαούς των οποίων οι Κύπριοι αισθάνονται εθνική εγγύτητα και συγγένεια. Η κατάσταση δεν έχει διαφοροποιηθεί θεμελιακά μετά το '74, παρότι η παρουσία της κυπριακής σημαίας έχει επιβληθεί σαν ...φάρμακο και έχει επίσης, εντελώς πρόσφατα, ανακομισθεί σε χρήση και το έμβλημα της Δημοκρατίας· ύμνος, εύλογα, ποτέ δεν αποκτήθηκε. Συνεχίζει, πάντως, κάθε Κύπριος να "υπηρετεί υπό δύο σημαίας", και στο μέτρο που συνειδητοποιεί το άτοπο, να προσπαθεί να το δικαιολογήσει. (Πολύ ενδιαφέρουσες είναι οι διάφορες εκδοχές που ακούγονται από τους διευθυντές των σχολείων κάθε 26 του Οκτώβρη, κατά την τελετή παράδοσης των σημαιών στους σημαιοφόρους μαθητές.)
Τούτων ούτως εχόντων, αφύσικο είναι που πέρασαν 36/22 χρόνια για να βγει στο προσκήνιο το πρόβλημα της σημαίας. Και είναι ενδεικτικό -και παρήγορο- ότι βγήκε στο Πανεπιστήμιο, το χώρο των ουσιαστικών ζυμώσεων της κοινωνίας, τον πιο καθαρό καθρέφτη των κοινωνικών συγκρούσεων και οσμώσεων.
Είμαστε, λοιπόν, υποχρεωμένοι τώρα πια να πάρουμε θέση, επίσημα και ξεκάθαρα. Στην αρχή η
Σύγκλητος, τα Κόμματα, η Κυβέρνηση προσπάθησαν να αποφύγουν το ποτήριο ρίχνοντας ο ένας στον άλλο το καυτό μπαλάκι. Ποιος να πει την πικρή αλήθεια; Ποιος να πει σ' αυτούς τους νέους που υπηρέτησαν, ως μαθητές και στρατιώτες "υπό δύο σημαίας" πως δεν πάει άλλο; Ευτυχώς, και προς τιμή του, ανέλαβε ο Γενικός Εισαγγελέας να αρθρώσει λόγο στο ειδικό ζήτημα. Παραμένει το ευρύτερο. Μήπως είναι ευκαιρία να ξεκαθαρίσουμε με την υπόθεση των δύο σημαιών; Το κατ' εμέ θα αποπειραθώ να αναζητήσω σταθερές και να προβώ σε προτάσεις.
ΣΤΑΘΕΡΗ 1η. Υπό τας συνθήκας, η προβολή της κυπριακής σημαίας ως συμβόλου της κρατικής οντότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι εντελώς απαραίτητη. Η ακριβής εφαρμογή του Συντάγματος αναφορικά με το ζήτημα αυτό είναι αναγκαιότητα αδιαμφισβήτητη, και η σχετική διάταξη δεν επιδέχεται ούτε "αθέλητες", ούτε ηθελημένες παρερμηνείες. Στις έδρες των υπηρεσιών του κράτους υψώνεται το κρατικό σύμβολο και μόνο αυτό. Ανεξάρτητα από αισθήματα και όνειρα.
ΣΤΑΘΕΡΗ 2η. Η ελληνική σημαία είναι σύμβολο του κράτους της Ελληνικής Δημοκρατίας (ηλικίας μικρότερης των δύο αιώνων), γνωστό ως τέτοιο ανά το παγκόσμιο. Το Γένος των Ελλήνων (ηλικίας σαράντα αιώνων), σκορπισμένο σήμερα σε δεκάδες κρατών ανά την υφήλιο, έχει κάθε δικαίωμα να την τιμά και υποχρέωση να την σέβεται επειδή συμβολίζει το κράτος εκείνο που ο λαός του είναι σχεδόν στο σύνολό του ελληνικής εθνικότητας. Σε κάθε, όμως, περίπτωση το σύμβολο αυτό αναφέρεται αποκλειστικά στο συγκεκριμένο ελληνικό κράτος. Βέβαια, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι παράλληλα συμβολίζει και το ελληνικό έθνος με τον τρόπο που για τους κομμουνιστές όλου του κόσμου η σημαία της πρώην Σοβιετικής Ένωσης αποτελούσε -και αποτελεί- σύμβολο της κομμουνιστικής ιδεολογίας. Όμως, εμφιλοχωρεί παρεξήγηση (που στην περίπτωση της Κύπρου θα πρέπει πάση θυσία να αποφεύγεται) σ' αυτού του είδους τη χρήση. Ποιος εξηγεί, λόγου χάριν, στον απλό παρατηρητή ότι η σοβιετική σημαία που κυματίζει μαζί με την ελληνική στα αθηναϊκά γραφεία του Κ.Κ.Ε. δεν συμβολίζει το κράτος της Σοβιετικής 'Ένωσης, αλλά το σύστημα που επικρατούσε σ' αυτή τη χώρα; Ποιος εξηγεί στον ευρωπαίο που φτάνει στο οδόφραγμα της οδού Λήδρας ότι η γνωστή του σημαία του ελληνικού κράτους που κυματίζει εκεί δε συμβολίζει τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας, όπως η τουρκική δηλώνει την κατοχική παρουσία της Τουρκίας, αλλά την ελληνική εθνικότητα των εθνοφρουρών; Και ποιος δικαιολογεί την παρουσία της σημαίας του ελληνικού κράτους στο Δημαρχείο της Λεμεσού, όταν είναι δεδομένο πως η αιχμή των απαιτήσεων των ελληνοκυπρίων συνομιλητών στις διακοινοτικές διαπραγματεύσεις ήσαν κάποτε οι ενιαίοι-μη κοινοτικοί δήμοι;
ΣΤΑΘΕΡΗ 3η. Οι Βρεττανοί αποικιοκράτες εγκαταλείποντας την Κύπρο φρόντισαν, για ευνόητους λόγους, να αφήσουν πίσω τους διαιρετικούς θεσμούς ικανούς να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ανάκλησής τους ως διαμεσολαβητών (όπερ και εγένετο). Η κύρια συνισταμένη των διαιρετικών ρυθμίσεων βρίσκεται, δεν μπορούσε να γίνει κι αλλιώς, στην έξαρση της εθνικής και θρησκευτικής διαφορότητας των κατοίκων της Κύπρου. Είναι πλήθος τα συμπτώματα· ανάμεσά τους και η πρόνοια που επιτρέπει τη χρήση των κρατικών σημαιών Ελλάδας και Τουρκίας από τα μέλη των δυο κύριων κοινοτήτων. (Στριμωγμένοι οι Μαρωνίτες αναρτούν τη σημαία του Λιβάνου!). Η χρήση των σημαιών ενός κράτους από άλλο λογικά απαγορεύεται. Στην περίπτωση του κυπριακού κράτους ο σφετερισμός προβλέπεται από το Σύνταγμα!
ΣΤΑΘΕΡΗ 4η. Οι Έλληνες της Κύπρου χρειάζονται σήμερα, περισσότερο ίσως από οποτεδήποτε στο παρελθόν, ενίσχυση των ερεισμάτων πάνω στα οποία στηρίζεται ο αγώνας για επιβίωση σ' αυτή τη μικρή-πικρή πατρίδα. Σημαντικότατο έρεισμα είναι η ελληνικότητα, δηλαδή η ελληνική παιδεία, η ελληνική γλώσσα, η ελληνική παράδοση, ο ελληνικός πολιτισμός, το ελληνικό ήθος, η ελληνική, συνελόντ' ειπείν, συνείδηση. Συνεπώς, οφείλει αυτή να καλλιεργείται και να καρποφορεί. Όχι σε αντιπαράθεση (άσκοπη, άλλωστε, ή και ολέθρια παντού πάνω στη Γη), όπως την προώθησαν οι διαιρετικοί θεσμοί, αλλά σε αλληλοπεριχώρηση και άμιλλα με την αντίστοιχη συνείδηση των ετεροεθνών συμπολιτών για να διασφαλιστεί τόσο η διατήρηση του χαρακτήρα των Ελλήνων της Κύπρου, όσο και η ειρηνική συνύπαρξη όλων των Κυπρίων. Απαραίτητη, εντούτοις, διάκριση οφείλει να γίνεται ανάμεσα στην καλλιέργεια των ελληνικών χαρακτηριστικών και στην προβολή, μέσα από τα σύμβολά του, του ελληνικού κράτους. Οι Έλληνες ανέκαθεν υπάρχουν, δημιουργούν και διαπρέπουν ανεξάρτητα, πολλές φορές εις πείσμα της λειτουργίας ελληνικού κράτους. Άλλωστε, πού βρίσκεται το αρνητικό στη λειτουργία περισσοτέρων του ενός ελληνικών, ή, έστω, ελληνοκρατούμενων κρατών; Τα πράγματα είναι απλά: στην Κύπρο ζουν και συνεχίζουν να ευδοκιμούν πάνω από μισό εκατομμύριο Έλληνες που προάγουν, και το ίδιο θα πράττουν και στο μέλλον, την ελληνική τους συνείδηση, χωρίς κατανάγκην να αποτελούν εξάρτημα, προσάρτημα ή παράρτημα του ελληνικού κράτους.
Αν αυτές οι τέσσερις σταθερές πρέπει να καθοδηγήσουν την αναζήτηση μιας μόνιμης λύσης του ζητήματος της σημαίας, ίσως μπορούμε να καταλήξουμε στα εξής:
α) Η πολιτική της Κυβέρνησης για προβολή των συμβόλων της Κυπριακής Δημοκρατίας (ιδέ τη διαμόρφωση της αίθουσας συνεντεύξεων του Κυβερνητικού Εκπροσώπου, ιδέ την ανάρτηση του εμβλήματος του κράτους σε επίσημους χώρους κ.τ.ό.) να διευρυνθεί με τόλμη, έτσι που κάθε υποστατικό που στεγάζει κρατική υπηρεσία να υψώνει τη σημαία της Δημοκρατίας (καθαρή, ακέραια και ανεξίτηλη, παρακαλώ) και μόνο αυτήν.
β) Στους χώρους/εκδηλώσεις που συντρέχουν λόγοι τόνωσης ή προβολής της ελληνικής συνείδησης (στρατιωτικές εγκαταστάσεις, σχολεία) να υψώνεται παράλληλα σημαία που χωρίς να συμβολίζει την Ελληνική Δημοκρατία θα στρέφει το νου και την καρδιά προς τα στοιχεία που συνθέτουν τον ελληνικό χαρακτήρα. Ως τέτοια θα ήταν ίσως κατάλληλη η παλιά λεγόμενη σημαία της ξηράς, που έπαυσε να χρησιμοποιείται από το ελληνικό κράτος εδώ και πολλά χρόνια, με το λευκό σταυρό σε γαλάζιο βάθος. Αυτή η σημαία, ενώ σε τίποτε δε θα υστερεί από την άποψη του συμβολισμού των εθνικών ελληνικών χαρακτηριστικών, θα αποκλείει την παρεξήγηση που δημιουργεί η χρήση του συμβόλου ενός άλλου κράτους.
Δε θεωρώ πως τα πολιτικά προβλήματα με βαθιές ρίζες λύονται με μαγικές συνταγές. Νομίζω, όμως, ότι η δρομολόγηση ρηξικέλευθων λύσεων δημιουργεί δυναμική που επιταχύνει τις εκσυγχρονιστικές εξελίξεις. Γιαυτό χρειάζονται γενναίες αποφάσεις που, παραβλέποντας το όποιο πολιτικό κόστος, θεμελιώνουν νέες, τελεσφόρες πορείες.