Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα δημοκρατία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα δημοκρατία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 29 Οκτωβρίου 2007

Η ένταξη, κοινό συμφέρον όλων των Κυπρίων



(Επειδή ενδεχομένως είναι διδακτικό να ξέρουμε από πού περάσαμε πριν οδηγηθούμε στην οριστική διχοτόμηση της χώρας μας, επαναδημοσιεύεται μετά από εφτά χρόνια αυτό το άρθρο)

Τα γεγονότα αυτού του καλοκαιριού στην κατεχόμενη περιοχή της χώρας μας, που σφραγίστηκαν με τις δυο για τους πολλούς αναπάντεχες δυναμικές εκδηλώσεις των συμπατριωτών μας τουρκοκυπρίων εναντίον του εκεί ξενοστήρικτου καθεστώτος, πρέπει να αξιολογηθούν ψύχραιμα και με κριτήρια πατριωτικά, αν είναι να αξιοποιηθούν προς το συμφέρον του λαού μας και να αποβούν γέφυρα διαπεραίωσης στο χώρο παραγωγικότερων κοινών προσπαθειών για την απαλλαγή της Κύπρου από το βραχνά της ακόρεστης βουλιμίας των στρατοκρατών της Άγκυρας.
Η έντονη διαμαρτυρία εναντίον της δίωξης των δημοσιογράφων της «Αβρούπα» και η βίαιη κατακραυγή για την κατάρρευση των τραπεζών, γεγονότα που εκ πρώτης όψεως φαίνονται εντελώς διαφορετικής αιτιολογίας, έχουν στην πραγματικότητα αξιοπρόσεκτα βαρυσήμαντο κοινό υπόβαθρο. Εκδηλώνουν την ογκούμενη συνειδητοποίηση από τα θύματα εκείνα της εισβολής που, εν μέρει δικαιολογημένα, τα πρώτα χρόνια πανηγύρισαν με την άφιξη των τουρκικών στρατευμάτων της αλήθειας ότι η εκμετάλλευση ανθρώπων και χωρών και η συνακόλουθη καταπάτηση δικαιωμάτων ντύνονται συχνά -και παραλλάσσονται με επιτυχία- τα χρώματα του εθνικού φανατισμού και της φυλετικής ή θρησκευτικής αντιπαλότητας, αλλά δεν παύουν να απομυζούν την ικμάδα και να φαλκιδεύουν το μέλλον των λαών.
Η οσημέραι καθιστάμενη εμφανής αντίδραση των τουρκοκυπρίων πηγάζει, νομίζω, από τη σταδιακά διαμορφούμενη και επιβεβαιούμενη πεποίθηση πως τα τουρκικά στρατεύματα δε βρίσκονται στη βόρεια Κύπρο για να προστατεύσουν τους ομόθρησκους / ομόφυλους / ομοεθνείς, αλλά για να εξυπηρετήσουν τα στρατηγικά συμφέροντα της «μητρός πατρίδος» σε βάρος ή και αντίπραξη με τις δικές τους ανάγκες και προτεραιότητες.
Πέρα, εντούτοις, από τη διερεύνηση των αιτιών, ενδιαφέρουν και δύο καίρια σημεία:
Πρώτον, τα γεγονότα σηματοδοτούν την απαρχή ή και την κορύφωση της αψήφησης των αυξημένων κινδύνων που επαπειλούνται κατά των διαμαρτυρομένων κατά του ολοκληρωτικού καθεστώτος που επιβλήθηκε και λειτουργεί στην κατεχόμενη περιοχή. Έχοντας εμείς συνηθίσει στο αυτονόητο δικαίωμα του καθενός να βγαίνει και να λέει ή να ενεργεί ό,τι του κατέβει με τεράστια συχνά ζημία των υποθέσεων του κράτους, χωρίς την παραμικρή συνέπεια σε βάρος του, ούτε καν πολιτικό κόστος, ίσως δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε το μέγεθος της διακινδύνευσης στην οποία περιέρχεται ένας τουρκοκύπριος επικρίνοντας τη συμπεριφορά ή τις επιλογές της εγκάθετης ηγεσίας, πολύ περισσότερο, των δυνάμεων κατοχής. Ο τουρκοκύπριος συμπατριώτης μας φαίνεται να έχει προχωρήσει σε βήματα δημοκρατικής ευαισθησίας που του επιτρέπουν, ορθότερα του επιβάλλουν να μην προκρίνει το χρυσό της σιωπής εφησυχάζοντας επί των ιδίων συμφερόντων, αλλά να διεκδικεί δυναμικά το δικαίωμά του να ελέγξει το μέλλον του τόπου και των παιδιών του.
Δεύτερο και σημαντικότερο, τα γεγονότα αφενός αποδείχνουν τα όρια και τα αδιέξοδα του καθεστώτος, και αφετέρου υποδείχνουν στους τουρκοκύπριους ότι μόνη θετική διέξοδος γι’ αυτούς είναι η ταχύτατη ένταξη ολόκληρης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ανεξάρτητα από το μέτρο κατανόησης αυτής της προοπτικής από όλους αυτή την ώρα. Τόσο το πρόβλημα του Λεβέντ και των ανθρώπων της «Αβρούπα», πρόβλημα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όσο και το πρόβλημα της κατάρρευσης των τραπεζών, πρόβλημα οικονομικής διαφάνειας και χρηστής οικονομικής διαχείρισης του πλούτου της κοινωνίας, όσο και το πλήθος άλλων προβλημάτων που αποτελούν την παθολογία του καθεστώτος της κατεχόμενης περιοχής, είναι ανήκουστα και απαράδεκτα στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εντασσόμενοι στις οργανωμένες κοινωνίες της Ευρώπης, όλοι οι Κύπριοι μπορούμε να προσβλέπουμε σε σταθερή πορεία έμπρακτης δημοκρατίας και ανάπτυξης με ανθρώπινο πρόσωπο.
Νομίζω ότι επιβάλλεται όπως η πορεία ένταξης αξιοποιηθεί ως η κύρια γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων στη βάση της κατανόησης από όλους ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τη μόνη θετική προοπτική υπέρβασης των σημερινών προβλημάτων της χώρας μας. Η ένταξη δημιουργεί κοινότητα συμφερόντων για το σύνολο των κατοίκων του νησιού μας, γιατί εξασφαλίζει κοινά και μη ανταγωνιστικά οφέλη για όλους.

Πέμπτη 4 Οκτωβρίου 2007

Ας μη χρίουμε παλιο- μοδίτικους εθνάρχες

Συνέντευξη

-- Ενόψει των προεδρικών εκλογών συζητιέται το θέμα της ατομικής ικανότητας του πολιτικού ηγέτη να διαχειρίζεται τις σπουδαίες υποθέσεις. Ποια είναι η γνώμη σου;

Οι αρχαίοι Ρωμαίοι, όταν διέτρεχε το κράτος τους σοβαρούς κινδύνους, αποποιούνταν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα και ανέθεταν προσωρινά σε έναν πολίτη που του αναγνώριζαν πολιτική και στρατιωτική ιδιοφυία να παίρνει μόνος του τις κρίσιμες αποφάσεις και να δίνει εντολές για άμεση εφαρμογή. Ο θεσμός αυτός του δικτάτορα καταργήθηκε μαζί με το δημοκρατικό πολίτευμα της Ρώμης, όταν, δηλαδή, πριν δυο χιλιάδες χρόνια, οι Ρωμαίοι παραιτήθηκαν από τη συλλογική τους πολιτική σοφία και απέθεσαν την εξουσία στα χέρια του Ιούλιου Καίσαρα και των διαδόχων του· έτσι απέκτησαν μονίμως μόνιμους δικτάτορες νέου τύπου.

-- Σήμερα χρειαζόμαστε δικτάτορες;

Σήμερα στις δημοκρατίες δε χρειαζόμαστε δικτάτορες, ούτε μόνιμους, ούτε προσωρινούς. Η σύγχρονη αντίληψη για τη διαχείριση της εξουσίας δεν αφήνει κανένα περιθώριο για ανάληψη του αποφασιστικού ρόλου από ένα μοναχικό άτομο. Ο λόγος είναι απλός: η διαχείριση της εξουσίας σ' ένα σύγχρονο κράτος, στο σημερινό κόσμο είναι εξαιρετικά περίπλοκη υπόθεση για να εξασφαλίζεται με την ατομική σοφία. Σε κανένα σύγχρονο δημοκρατικό σύνταγμα δεν προβλέπεται θεσμός έστω και προσωρινού δικτάτορα. Και εκεί που παρέχονται έκτακτες εξουσίες σε πολιτειακούς άρχοντες, είναι αυστηρά καθορισμένες και περιορισμένες. Εξάλλου, το πλήθος των αρμοδιοτήτων και των αναγκών του σύγχρονου κράτους επιβάλλει τη χρησιμοποίηση της σοφίας πολλών ειδικών προκειμένου να ληφθούν αποφάσεις με το εχέγγυο της αποτελεσματικότητας· ο ερασιτεχνισμός, ακόμα και του πιο προικισμένου ατόμου, θεωρείται επικίνδυνος. Εκείνο που κρίνεται απαραίτητο είναι η παρουσία ενός ικανού συντονιστή, ενός διευθυντή των επαϊόντων, που δουλειά του είναι να κατανέμει και να ρυθμίζει τις ευθύνες, και να ελέγχει την έκβαση των ενεργειών.

-- Δηλαδή απορρίπτεις την ανάθεση της διαχείρισης των κοινών σε ένα ικανό άτομο.

Συλλογικότητα είναι ό,τι σήμερα κρίνεται τελεσφόρο στην άσκηση της εξουσίας. Συλλογικότητα επαϊόντων με επικεφαλής τον ικανό ιθύντορα· αλλά και συλλογικότητα ως λαϊκή συμμετοχή στις πολιτικές αποφάσεις. Οι φορείς της διαρκούς λαϊκής κυριαρχίας με προεξάρχουσα τη Βουλή, τα κόμματα, η τοπική αυτοδιοίκηση, οι επαγγελματικές συσπειρώσεις, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις οφείλουν να έχουν και να διατηρούν και να εκφράζουν το δικό τους λόγο στη διαμόρφωση των λύσεων των πολιτικών ζητημάτων. Η άμεση δημοκρατία με την έννοια της συγκέντρωσης ολόκληρου του λαού στην εκκλησία του δήμου είναι, προφανώς, ανέφικτη σήμερα· είναι όμως εφικτή με την έννοια της τακτικής διατύπωσης των ομαδικών πολιτικών θέσεων που ακριβώς αποτελούν και απαυγάζουν τη συλλογική σοφία του λαού.

-- Μερικοί ειρωνεύονται τη συλλογική σοφία του λαού...

Χρειάζεται να διαθέτει σήμερα κάποιος υπερβολική αλαζονεία για να θεωρεί ότι μπορεί, χωρίς τη σύμπραξη των δυο κύκλων της συλλογικότητας να προωθήσει σημαντικές πολιτικές υποθέσεις. Ο εγωτισμός του πολιτικού ηγέτη είναι σοβαρή και άκρως επικίνδυνη πάθηση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Τον εγωτισμό των ηγετών, βέβαια, διατρέφει η σταδιακή αποξένωση των πολιτών από τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, πράγμα που παρατηρείται με αύξουσα τάση στις σύγχρονες κοινωνίες. Όμως, η δημοκρατία χρειάζεται πολίτες, όχι ιδιώτες. Δηλαδή, πρόσωπα που να νοιάζονται για τα κοινά, να μετέχουν στην παραγωγή πολιτικών θέσεων και να προωθούν αυτές τις θέσεις, ώστε να εκπονηθούν λύσεις· όχι άτομα κλεισμένα στο αδιέξοδο της επιδίωξης του στενού τους συμφέροντος που τους απαγορεύει να δαπανήσουν ο,τιδήποτε στο κοινό ανάλωμα. Οι ιδιώτες κατασκευάζουν εγωτικούς ηγέτες. Από την άλλη οι εγωτικοί ηγέτες περιθάλπουν ιδιώτες: "Κοιμηθείτε ήσυχα, εγώ αποφασίζω για σας· βέβαια, στο τέλος θα απαιτήσω να εγκρίνετε τις αποφάσεις μου".

-- Δεν είναι κάπως δικαιολογημένη η ιδιώτευση, με τα σημερινά δεδομένα;

Για την ιδιώτευση χρειάζεται μόνο μια πρόφαση. Συνήθως ο εγωτικός ηγέτης επικαλείται την πείρα του, και ο ιδιώτης συγκατανεύει παραδεχόμενος σεμνότυφα την απειρία του. Η προβολή του παράγοντα της πείρας εμφανίζεται πειστική· ο καθένας παραδέχεται την πείρα ως χρήσιμο ή και αναγκαίο προσόν. Αλλά, η πείρα είναι για τον άνθρωπο σύμβουλος αμφίλεκτος. Μπορεί κάποιος να δοκίμασε πλούσιες εμπειρίες και να απέκτησε απ' αυτές πείρα που τον καθιστά ανενεργό. Πολλοί μετά από ένα σοβαρό ατύχημα δεν μπορούν να επαναλάβουν δεξιότητες που διέθεταν, η πείρα τους εμποδίζει. Πολλές μορφές ανικανότητας έχουν την αιτία τους σε τραυματικές εμπειρίες. Η συμπεριφορά και οι αποφάσεις είναι δυνατό να καθορίζονται από παράγοντες εντελώς καταπιεστικούς, όπως π.χ. οι προκαταλήψεις που έχει σωρεύσει η πείρα. Στον αντίποδα βρίσκεται η άλλη πιθανή αρνητική επίπτωση της πείρας. Μπορεί να καταστήσει τον άνθρωπο απερίσκεπτο. Η υπεροψία που προκύπτει από τη χωρίς ολέθριες συνέπειες επανάληψη συγκεκριμένων ενεργειών δημιουργεί την απατηλή αίσθηση της σιγουριάς που οδηγεί στην ατημέλεια, την προχειρότητα και την αγχιβασία. Δεν είναι, λοιπόν η επίκληση της πείρας γενικά κατάλληλο κριτήριο, αν θέλει κανείς ...να βρει προφάσεις για ιδιώτευση. Ίσως είναι, το είδος της πείρας που διαθέτει ο ηγήτορας και η παρουσία πραγματικής πολιτικής ιδιοφυίας, του χαρισματικού ηγέτη.

-- Θα μπορούσε σήμερα να λειτουργήσει το φαινόμενο του χαρισματικού ηγέτη;

Ακόμα κι αν υπήρχε χαρισματικός ηγέτης, γιατί να ιδιωτεύσει ο σημερινός Κύπριος; Ας κοιτάξουμε τα στοιχεία που μας αφορούν. Μορφωτικό επίπεδο υψηλότατο, επιχειρηματική δραστηριότητα εξαιρετικά αποδοτική, πολιτική ενημερότητα αξιοζήλευτη, προσδοκίες από το μέλλον (σχεδόν παράλογα) θετικές. Δηλαδή, εμφανώς διαθέτουμε επαρκέστατα εφόδια για ενεργό συμμετοχή στην πολιτική δράση. Ο ρόλος του "εθνάρχη" ήταν αναγκαίος για το λαό μας πριν εκατό, ή πριν πενήντα, ή και σαράντα, ακόμα, χρόνια. Σήμερα οφείλουμε να συν-εργαστούμε στην πολιτική πορεία της χώρας μας. Σήμερα οφείλουμε να συν-εργήσουμε στη λύση των πολιτικών προβλημάτων μέσα από τους κύκλους της συλλογικότητας. Ας μην οπισθοδρομούμε αναζητώντας και χρίοντας παλιομοδίτικους εθνάρχες-σωτήρες.

Πέμπτη 30 Αυγούστου 2007

Αποδεχτικότητα


Θεωρώ την ομόνοια επιδίωξη άσκοπη· τι λέω άσκοπη - επικίνδυνη τη θεωρώ, και αντιδημοκρατική.
Αφότου ο εγγλέζος πράκτορας λόρδος Byron έσπειρε σκόπιμα την αντίληψη πως η διχόνοια είναι εθνικό ελάττωμα των Ελλήνων, μας έμεινε το όνειρο, άπιαστο συνάμα και παράβολο, να πετύχουμε την ομόνοια, να καταφέρουμε, δηλαδή, να έχουμε όλοι από κοινού την ίδια άποψη για το καθετί, ή, έστω, για τα πιο σοβαρά ζητήματα που μας απασχολούν ως έθνος.
Κάτι τέτοιο, βέβαια, είναι ανέφικτο. Κάθε πολίτης έχει τα δικά του κριτήρια και τις ξεχωριστές του προϋποθέσεις για να πάρει θέση στα κοινά θέματα. Η δημοκρατία στηρίζεται, άλλωστε, στη διαφωνία, στην αντιπαράθεση των απόψεων για να προκύψει η σύνθεση. Οι αρχαίοι Αθηναίοι ξημεροβραδιάζονταν στην εκκλησία του δήμου για να ακούσουν όλους τους πολίτες που είχαν και ήθελαν να εκφράσουν γνώμη για τα συζητούμενα θέματα, επέλεγαν τις απόψεις που θεωρούσαν σωτήριες για την πόλη και συνέθεταν τις αποφάσεις. Οσάκις ακολούθησαν μονολιθικά τους δημαγωγούς, το μετάνιωσαν πικρά.
Το σωστό δεν το κατέχει ένας για να τον ακολουθούμε όλοι - έτσι μόνο μπορεί να επιβληθεί "ομόνοια". Το σωστό εμπεριέχεται αποσπασματικά στις ποικίλες θέσεις που όταν εκφραστούν και συγκρουστούν και συγκεραστούν και συνδυαστούν αποδίδουν συναινετικά το εκάστοτε πρακτέον.
Φαίνεται πως τόσο πολύ μας έχουν μπολιάσει να θεωρούμε πανάκεια την ομόνοια, που τη φανταζόμαστε ως χαρακτηριστικό των αντιπάλων μας και τους θαυμάζουμε που, δήθεν, την διαθέτουν. Πόσες φορές δεν ακούσαμε ότι οι Τούρκοι έχουν κοινή πολιτική στο κυπριακό, και κληθήκαμε να τους μοιάσουμε για να γίνουμε, λέει, και μεις αποτελεσματικοί! (Τι σόι αποτελεσματικοί... Τόσα χρόνια πολεμούν να πετύχουν αναγνώριση ενός κατασκευάσματος που έχει όλα τα τυπικά συστατικά του κράτους, και δεν κατάφεραν να το αναγνωρίσει έστω και μια χώρα. Άλλο αν εκμεταλλεύτηκαν επανειλημμένα ολέθριες ενέργειες και επιλογές της πλευράς μας).

Πού τα θυμήθηκα, τώρα, όλα αυτά; Είναι μέρος του προβληματισμού που μου προκάλεσε η σκόπιμη ή αθέλητη, αδιάφορο, παρανόηση δηλώσεων περί προθέσεως σχηματισμού κυβέρνησης κοινής αποδοχής. Παρανόηση που έχει να κάμει με το σαθρό υπόβαθρο της σκέψης μας που επιμένει να συγχέει τη συναίνεση με την ομόνοια και να ταυτίζει τη δεύτερη με την αποτελεσματικότητα.
Κυβέρνηση κοινής αποδοχής δε σημαίνει συνεργασία λίγων ή πολλών κομμάτων με βάση, ή και χωρίς, κοινό πρόγραμμα με στόχο τη διανομή των υπουργείων. Αυτό δοκιμάστηκε επανειλημμένα και απέτυχε. Ήταν φυσικό να αποτύχει, γιατί προϋποθέτει ένα ανυπόστατο μέγεθος, την ομόνοια, έστω και μερική. Κυβέρνηση κοινής αποδοχής σημαίνει ότι τα πρόσωπα που θα την απαρτίζουν θα χαίρουν τέτοιας κοινωνικής εκτίμησης, και ως σύνολο θα εκφράζουν τις πλείστες, ή ακόμα κατά το δυνατό όλες τις πολιτικές τάσεις του τόπου, ώστε, αφενός στη λήψη των αποφάσεων του υπουργικού συμβουλίου να επιτυγχάνεται ο συγκερασμός και η συναίνεση, και αφετέρου ο κάθε πολίτης να μπορεί να αισθάνεται ότι και οι δικές του απόψεις διατυπώνονται στα πλαίσια της διαμόρφωσης της κυβερνητικής πολιτικής.
Κυβέρνηση κοινής αποδοχής σημαίνει ότι αυτοί που την αποτελούν, ως άτομα και ως σύνολο, αισθάνονται οι ίδιοι, αλλά και πείθουν το λαό ότι δεν εκπροσωπούν αποκλειστικά την α ή τη β ή την α+β πλευρά, αλλά την κοινωνία της Κύπρου στο μέγιστο φάσμα των πολιτικών τάσεων. Σημαίνει ότι τα μέλη της καλούνται στην ενάσκηση της εξουσίας να αποφασίζουν επιδιώκοντας εκείνους τους συνδυασμούς που θα βρίσκονται σε αρμονία με τη βούληση όσο το δυνατό περισσότερων πολιτών, θα ικανοποιούν το λαϊκό αίσθημα και την πραγματική ανάγκη για ασφάλεια και ευημερία.
Κυβέρνηση κοινής αποδοχής σημαίνει ένα κυβερνητικό σχήμα και μια κυβερνητική συμπεριφορά που κάθε καλής προαίρεσης πολίτης θα μπορεί να την αποδέχεται ως καταρχήν εκφραστική της θέλησής του· γιατί θα βρίσκει, τόσο στα πρόσωπα, όσο και στις ενέργειες ευκαιρίες ταύτισης. Κυβέρνηση κοινής αποδοχής σημαίνει διαχείριση της εξουσίας χάριν όλων των Κυπρίων στη βάση της συναίνεσης. Δηλαδή, στη βάση του ερανισμού των σωστών αποφάσεων απ' όλες τις δεξαμενές -ενίοτε ή συχνά διιστάμενες- σκέψης και εμπειρίας.
Στην πολιτεία ας κατισχύει η αποδεχτικότητα, ας πρυτανεύει η συναίνεση· η ομόνοια δεν υπάρχει ούτε λόγος ούτε τρόπος να επιδιώκεται.

Τετάρτη 29 Αυγούστου 2007

Εκλογικό σύστημα


Στα δημοκρατικά πολιτεύματα σημαντικότερος νόμος μετά το Σύνταγμα είναι εκείνος που καθορίζει τον τρόπο που εκφράζεται στην πράξη η λαϊκή κυριαρχία, δηλονότι η θέληση των πολιτών για ανάθεση της εξουσίας, δηλαδή ο εκλογικός νόμος.
Στη δική μας χώρα, εξαιτίας της υποβάθμισης του ρόλου της Βουλής λόγω της πολιτειακής (προεδρικό σύστημα) και της ιστορικής (Μακάριος, Κυπριακό) συγκυρίας, ο νόμος που αφορά στην εκλογή των αντιπροσώπων του λαού δε θεωρήθηκε ποτέ καίριας σημασίας και η κατά καιρούς θέσπιση του εκλογικού συστήματος μάλλον σκοπιμότητες εξυπηρέτησε παρά τις πραγματικές ανάγκες της πολιτείας. Θύμα των σκοπιμοτήτων, προφανώς, η λαϊκή κυριαρχία, γιατί τι άλλο από φαλκίδευση της λαϊκής κυριαρχίας είναι η παγίδευση του πολίτη στην απόλυτη και χωρίς δυνατότητα διαφυγής υποχρέωση να περιορίσει τις επιλογές του στην κάθετη ψηφοφορία, δηλαδή υποκύπτοντας στις προεπιλογές κάθε κόμματος;
Η τοποθέτηση αυτή δεν εξυπακούει απαξίωση του πολιτικού θεσμού των κομμάτων. Τα κόμματα είναι απαραίτητοι συντελεστές της Δημοκρατίας γιατί διαμορφώνουν περιεκτικές θέσεις και συσπειρώνουν τους πολίτες και τους ομαδοποιούν με βάση συνολικές πολιτικές αντιλήψεις και προγράμματα άσκησης της εξουσίας· χωρίς τα κόμματα οι πολιτικές προτάσεις θα ήσαν απειράριθμες και η διακυβέρνηση βάσει προγράμματος ανέφικτη ή απολύτως προσωποπαγής. Ο εκλογικός νόμος πρέπει να ισχυροποιεί τα κόμματα, τούτο, όμως, δε σημαίνει πως θα τους επιτρέπει να περιορίζουν τη λαϊκή κυριαρχία για να προωθούν περιστασιακούς στόχους τους.
Το ζητούμενο είναι ένα σύστημα εκλογής των λαϊκών αντιπροσώπων που θα εξασφαλίζει τη δημοκρατική ισορροπία μεταξύ των δύο αναγκαιοτήτων. Άλλωστε ένας ισορροπημένος εκλογικός νόμος θα έχει γενικότερες θετικές επιδράσεις στην εξυγίανση της πολιτικής ζωής και τον εκσυγχρονισμό του πολιτικού βίου της χώρας, αποκαθιστώντας την τραυματισμένη εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική και τους πολιτικούς, και αναστρέφοντας την αποστασιοποίηση του πολίτη από τα κοινά και την ιδιώτευσή του που καταστρέφει τη συμμετοχική, τη μόνη ουσιαστική δημοκρατία.
Κατά καιρούς βρίσκεται, ως οφείλει, στο προσκήνιο του πολιτικού προβληματισμού και συζητείται -λιγότερο από όσο θα έπρεπε- το ζήτημα του εκλογικού συστήματος για τις επόμενες βουλευτικές εκλογές. Κυρίως αντικείμενο της συζήτησης, ως μη όφειλε, είναι το ποσοστό εισόδου ενός κόμματος στη διανομή των εδρών, δηλαδή η έκταση της αναλογικότητας του συστήματος. Το θέμα αυτό σε ένα προεδρικό πολίτευμα δεν είναι κεφαλαιώδες. Οι ισχυρές πλειοψηφίες στη Βουλή δεν είναι υποχρεωτικά αναγκαίες και η μετρημένη πολυφωνία χρήσιμη. Η ακριβέστερη δυνατή αποτύπωση των τάσεων του εκλογικού σώματος στις αναλογίες των κομμάτων στη Βουλή, χωρίς να αποτελεί κριτήριο δημοκρατικότητας, δεν είναι και απευκταία. Το πρόβλημα είναι πως πίσω από τις διαφωνίες για την έκταση της αναλογικότητας υποκρύπτονται οι συνήθεις κομματικές σκοπιμότητες. Η συζήτηση οφείλει να μετατοπιστεί στο ουσιώδες, και αυτό είναι η διασφάλιση του δικαιώματος του πολίτη να προβαίνει στην επιλογή του από το μέγιστο δυνατό πληθυσμό υποψηφίων, χωρίς να διαταράσσεται ο ρόλος των κομμάτων στην πολιτειακή λειτουργία.
Πριν μερικά χρόνια, η Κίνηση Πολιτικού Εκσυγχρονισμού είχε καταθέσει, και έκτοτε επανειλημμένα έχει υποστηρίξει στη δημοσιότητα, μια καινοτόμα πρόταση εκλογικού συστήματος που εμφανίζεται να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικότητες και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της πολιτικής μας ζωής, και αποβλέπει στη σταδιακή, τουλάχιστον, πραγματοποίηση της “κοινωνίας των πολιτών” και στην εξασφάλιση μόνιμης και αμφίδρομης επικοινωνίας των κομμάτων με το σύνολο της κοινωνίας. Αυτή την επικοινωνία, άλλωστε, όλοι θεωρούν απαραίτητη για να επιτυγχάνεται η ανατροφοδότηση των κομμάτων με το αληθινό λαϊκό αίσθημα και με νέα πρόσωπα. Ιδίως το δεύτερο είναι επείγουσα αναγκαιότητα στη χώρα μας. Χωρίς να παραθεωρείται το γεγονός ότι, ή ακριβώς επειδή η πολιτική είναι συλλογική διεργασία και, φυσιολογικά, ασκείται αποτελεσματικότερα από συλλογικούς πολιτικούς οργανισμούς, οφείλει να επιχειρηθεί αναβάθμιση του έργου των κομμάτων με τη συμμετοχή σ’ αυτά πολιτών που προς το παρόν αποφεύγουν την ενεργό εμπλοκή τους και που με την παρουσία τους μπορούν να συμβάλουν σε ριζοσπαστικές αλλαγές προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού των κομμάτων, της πολιτείας και της κοινωνίας, ενόψει, μάλιστα των επι θύραις προκλήσεων (παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση).
Συγκεκριμένα η πρόταση προνοεί το συνδυασμό “κομματικής” και “οριζόντιας” ψήφου σε αναλογικό σύστημα. Τουτέστιν:
α) Βασικά χαρακτηριστικά:
- Η εκλογή διεξάγεται με δύο ψηφοδέλτια το ψηφοδέλτιο των περιφερειών (επαρχιών) και το ψηφοδέλτιο της επικρατείας (συνολικής έκτασης του κράτους).
- Η αναλογικότητα διατηρείται σε κάθε φάση της εκλογικής διαδικασίας, περιλαμβανομένης της κατανομής των εδρών στα κόμματα, και στα δύο ψηφοδέλτια.
- Το 75% των εδρών κατανέμεται με βάση τα αποτελέσματα του ψηφοδελτίου των περιφερειών και το 25% με βάση τα αποτελέσματα του ψηφοδελτίου επικρατείας.
- Στο ψηφοδέλτιο επικρατείας προσφέρεται η δυνατότητα στον ψηφοφόρο να επιλέξει πρόσωπα, ανεξάρτητα από τον κομματικό συνδυασμό στον οποίο συμμετέχουν.
β) Τρόπος διεξαγωγής της εκλογής:
Με το ψηφοδέλτιο των περιφερειών
- Οι εκλογικές περιφέρειες παραμένουν έξι, όπως τις γνωρίζουμε. Ο αριθμός των εδρών που αναλογούν στην καθεμιά με βάση τα σημερινά πληθυσμιακά δεδομένα είναι 16 για τη Λευκωσία, 9 για τη Λεμεσό, 8 για την Αμμόχωστο, 4 για τη Λάρνακα, 3 για την Πάφο και 2 για την Κερύνεια. (Βεβαίως, η χρησιμότητα αύξησης του συνολικού αριθμού των βουλευτών της Βουλής των Αντιπροσώπων είναι θέμα που αξίζει να συζητηθεί χωρίς να διασαλεύεται η αναλογία 1:3 μεταξύ εδρών επικρατείας και εδρών περιφερειών.)
- Η πρώτη κατανομή των εδρών γίνεται με μόνη τη βάση του εκλογικού μέτρου και για την είσοδο στη δεύτερη, και την τρίτη αν απαιτηθεί, κατανομή τηρείται μόνιμο όριο 2%.
Με το ψηφοδέλτιο της επικρατείας
- Ολόκληρη η Κύπρος λογίζεται ως μία εκλογική “περιφέρεια” με 14 έδρες.
- Οι υποψήφιοι προτείνονται και παρατίθενται στο έντυπο του ψηφοδελτίου σε στήλες κατά συνδυασμούς κομμάτων ή ανεξάρτητες υποψηφιότητες.
- Ο ψηφοφόρος σημειώνει από ένα μέχρι έξι σταυρούς σε όλη την έκταση του ψηφοδελτίου, επιλέγοντας πρόσωπα, χωρίς να δεσμεύεται από τις θέσεις τους στις στήλες του εντύπου.
- Στην καταμέτρηση των ψήφων κάθε συνδυασμός πιστώνεται με τόσα έκτα ψήφου, όσους σταυρούς έχουν σημειώσει οι ψηφοφόροι στους υποψηφίους του. Το ίδιο ισχύει και για τους ανεξαρτήτους.
- Στην κατανομή των εδρών επικρατείας ισχύει η αρχή της αναλογικότητας. Κάθε συνδυασμός εκλέγει τόσους από τους υποψηφίους του, όσες φορές το εκλογικό μέτρο (ο συνολικός/μέγιστος αριθμός των σταυρών προτίμησης, που είναι το εξαπλάσιο των εγκύρων ψηφοδελτίων επικρατείας, διαιρούμενος δια του αριθμού των εδρών), χωρά στο σύνολο των έκτων του. Ανεξάρτητος υποψήφιος εκλέγεται όταν ο αριθμός των σταυρών προτίμησης που έλαβε υπερκαλύπτει το εκλογικό μέτρο. Σε περίπτωση παραμονής αδιάθετων εδρών μετά την κατανομή, αυτές κατανέμονται κατά τη μεγαλύτερη προσέγγιση του εκλογικού μέτρου από τα υπόλοιπα των συνδυασμών.
- Όταν κατακυρωθούν οι έδρες επικρατείας που εξασφαλίζει κάθε συνδυασμός εκλέγονται από τους υποψηφίους του εκείνοι που συγκεντρώνουν τους περισσότερους σταυρούς προτίμησης.
Το σύστημα έτυχε επεξεργασίας (με ηλεκτρονικό υπολογιστή, φυσικά) και αποδείχτηκε με πλήθος παραδείγματα λειτουργήσιμο, ακόμη και με τις πιο απίθανες για τα δεδομένα της χώρας μας συνθήκες. Εξάλλου, χαρακτηρίζεται από απλότητα και σαφήνεια στη διαδικασία του σε όλα τα επίπεδα της εκλογής, και παρέχει στον ψηφοφόρο πλήρη επίγνωση για την αξία της ψήφου του στα πλαίσια του συνολικού εκλογικού αποτελέσματος. Είναι καιρός να μπούμε σε συζήτηση επί συγκεκριμένων προτάσεων για τον εκλογικό νόμο. Η πρόταση της Κίνησης κατατέθηκε και συμμετέχει σ΄ αυτή τη συζήτηση. Για χάρη της χώρας και του λαού.